Een spannende zoektocht naar een moord in 1734
Een spannende zoektocht naar een moord in 1734

Het boek

Het drama van Justina Abelina is een persoonlijke zoektocht naar de waarheid met betrekking tot de dood van Justina Abelina de Coninck in 1734. Meerdere historici en genealogen hebben deze waarheid gezocht maar geen van hen kwam echt in de buurt. Ze bleven over het algemeen steken in het overschrijven van een oudere tekst met dan een kleine aanpassing. Wel hadden ze het allemaal over moord maar de hoed en de rand zijn niet ontsluierd.

De originele tekst in de map met aantekeningen van Gerrit Overdiep en het begin van een spannende zoektocht.
De originele tekst in de map met aantekeningen van Gerrit Overdiep en het begin van een spannende zoektocht.

De inhoud van dit boek legt wel heel veel details bloot. Er wordt duidelijk geschetst onder welke omstandigheden Justina Abelina de Coninck leefde, met name over de druk die op haar gelegd werd. Dat gebeurde vooral door haar broer Justus Zeino Abel de Coninck die in hoge mate probeerde het leven van zijn zus te sturen, met name toen het aankwam op het kiezen van een huwelijkspartner.

In eerste instantie werd overwogen om een artikel over Justina Abelina de Coninck te schrijven, bijvoorbeeld in Waardeel, het blad van de Drentse Historische Vereniging. Maar naar mate het onderzoek vorderde en het verhaal vertakkingen nam naar het Westerkwartier in de provincie Groningen werd besloten om de lat hoger te leggen en er een boek van te maken. Daardoor was er meer ruimte om de achtergronden (en de verdere geschiedenis van het Huis te Peize) toe te lichten en duidelijk te maken hoe zaken aangepakt werden in de tijd dat Justina Abelina leefde.

Nu de keuze was gemaakt om een boek te schrijven moest goed nagedacht worden over de aanpak van de tekst. Het woord ‘drama’ in de titel maakt al helder dat er zich droevige omstandigheden hebben voorgedaan rond de hoofdpersonen. Naast Justina Abelina en haar broer was ook Antonius Clant, de echtgenoot van Justina Abelina, een hoofdrolspeler. Het meest voor de hand liggend was misschien wel een historische roman zoals er al zoveel geschreven zijn. Nog afgezien van het feit dat dit een veel voorkomend, misschien wel uitgekauwd, genre is vergt het schrijven van zo’n roman een grote hoeveelheid ‘couleur –locale’. Dat zou dan weer afleiden van het verhaal en laat fictie en waarheid veel te veel door elkaar lopen (hier zij verwezen naar het toneelstuk ‘De Ondergang’, te vinden onder ‘achtergronden’ op deze site). Na rijp beraad werd gekozen voor een totaal andere vorm die nog niet zo vaak is toegepast namelijk de ‘persoonlijke zoektocht’. Het boek neemt de lezer mee op een zoektocht die moet leiden naar het antwoord op de hoofdvraag: hoe kwam Justina Abelina de Coninck om het leven? De lezer wordt als het ware medereiziger op die zoektocht, hij/zij volgt de gedachtegangen van de schrijver en wordt ook deelgenoot van allerlei emoties als wanhoop, verbazing, teleurstelling of blijdschap. Daardoor wordt het geen droge opsomming van historische feiten maar meer een verhaal van vlees en bloed. Soms (vaak) kan de onderzoeker iets niet vinden terwijl dat wel verwacht of vurig gehoopt was. Een andere keer loopt de onderzoeker toevallig tegen iets heel bijzonders aan dat het antwoord op de centrale vraag veel dichterbij brengt. Momenten van teleurstelling en opperste verbazing zijn er absoluut geweest, het laatste gelukkig meer dan het eerste.

Ondanks dat het boek heel persoonlijk is , is wel geprobeerd de historische verantwoording op peil te houden. Vandaar dat vindplaatsen van bronmateriaal vrijwel steeds geannoteerd zijn. Verklarende noten zijn weinig gebruikt, meestal zijn specifieke begrippen in de tekst verklaard. Ook is er een lijst met archivalia en literatuur opgenomen. Door hier nauwgezet mee om te gaan bleef er een drempel om teveel te gaan speculeren. Als je zo meegesleept wordt in een verhaal en een zo prikkelende vraag hebt is het risico aanwezig dat je dingen ziet (of wilt zien) die er eigenlijk niet zijn.

Via de verhaallijn van het boek is ook geprobeerd om de lezer duidelijk te maken hoe archieven globaal gesproken in elkaar zitten. Wat is er allemaal bijgehouden aan bronnen, wat is er bewaard gebleven en hoe moeten bronnen geïnterpreteerd worden? Misschien zullen lezers aangespoord worden om zelf eens te gaan neuzen in de diverse archieven, meestal is het de zoektocht echt waard. Je vindt lang niet altijd iets maar als het wel raak is, is het vaak erg leerzaam.

Nu Het drama van Justina Abelina klaar is wordt het tijd om terug te kijken op het hele proces. De lezer moet zelf maar bepalen in hoeverre de hoofdvraag (hoe kwam Justina Abelina de Coninck om het leven?) beantwoord is. Het was een zeer gelukkige keuze om het boek de vorm van een persoonlijke zoektocht mee te geven. Daardoor was er ruimte om de emotie te beschrijven die het meest in het oog gesprongen is tijdens het zoeken namelijk opperste verbazing. In het verhaal zitten enkele momenten waarop toeval een enorme rol speelde. Om een paar voorbeelden te noemen: de Spaanse plaats Malaga, het tweede schilderij van Collenius, de bron in Aurich en als klap op de vuurpijl: Gerrit Overdiep die letterlijk het begin en het einde van de zoektocht was. De terugreis van Noordhorn naar huis zal niet licht vergeten worden.

Het drama van Justina Abelina
is een uitgave van Uitgeverij Passage

Deze website is gemaakt door iNFORMule