Een spannende zoektocht naar een moord in 1734
Een spannende zoektocht naar een moord in 1734

Justina Abelina de Coninck

De titel van het boek geeft al aan dat zij de absolute hoofdpersoon van Het drama van Justina Abelina is. Dat is voornamelijk te wijten aan haar dramatische levenseinde, een gegeven waarover in het verleden al veel gepraat is. Niet alleen onmiddellijk na haar dood maar ook aan het eind van de negentiende eeuw hebben veel mensen gespeculeerd over wat er nou precies gebeurd was. Men kwam toentertijd met het verhaal op de proppen van drie gemaskerde, onbekend gebleven mannen die verantwoordelijk voor haar dood zouden zijn geweest. En in een periode dat men gek was op deze romantische drama’s ging dat er in als Gods woord in een ouderling.

De geboortedatum van Justina Abelina de Coninck is onbekend. Hoofdoorzaak hiervoor is dat de belangrijkste bron voor deze informatie niet bewaard is gebleven. De Peizer doop-, trouw- en begraafboeken zijn niet bewaard gebleven. Er waart een verhaal door het dorp dat deze boeken, ooit eens aan het begin van de negentiende eeuw, door een kwade ouderling of kerkenraadslid in het vuur zijn gegooid. Er is geen enkel bewijs voor deze bewering te vinden overigens. Hoe dan ook, door het ontbreken van die zogenaamde DTB-boeken weten we veel niet over de Peizenaren voor 1811. Vanaf dat jaar werd het bijhouden van geboortes, huwelijken en overlijden een zaak van de Burgerlijke Stand.

Uit wat we wel weten kunnen we afleiden dat Justina Abelina ongeveer rond 1700-1705 geboren moet zijn. Haar ouders waren Justus de Coninck en Abelina van den Clooster. Justus was een belangrijk man in Drenthe, op een gegeven moment was hij zelfs de plaatsvervanger van de hoogste baas in het gewest, de drost. Zijn vrouw Abelina van den Clooster stamde uit een oud en voornaam Drents geslacht. Zo rond 1700 kreeg het echtpaar een paar leuke erfenissen van de kant van de Van den Cloosters. Daardoor kon hun havezate, het Huis te Peize, worden uitgebreid en kon de bekende schilder, Herman Collenius, gevraagd worden hun kinderen te portretteren. Zodoende hebben we ook een afbeelding van Justina Abelina op ongeveer tienjarige leeftijd.

Over haar jeugd weten we zo goed als niets. De eerste keer dat ze zelfstandig opduikt in de bronnen is wanneer ze zich laat inschrijven als lidmaat van een kerk in de stad Groningen in 1728. Dat was een vreemde stap voor een ongehuwde adellijke dame, het was normaal dat deze ‘uit huis’ huwden.

Dan duikt zij op in 1731 toen ze trouwde met de dominee van Roderwolde, Antonius Clant. Het waren roerige jaren in dat Noorddrentse dorp. Haar broer Justus Zeino Abel de Coninck was heftig tegen het huwelijk en dat stak hij niet onder stoelen of banken. In de zomer van 1733 werd een dochtertje geboren dat echter binnen een half jaar alweer overleed. En tot slot had haar man vergevorderde plannen om in Noordhorn benoemd te worden. De sterfdatum van Justina Abelina (23 januari 1734) is in zoverre onzeker dat er maar één bron is die deze datum noemt. Dat is eigenlijk te weinig en ook deze bron noemt die datum in de ene druk wel en in de andere niet. Toch kan uit de context van wat er daarna gebeurd is worden afgeleid dat deze bron er niet ver naast zit. Dat er op die dag iets heel dramatisch gebeurd is in de pastorietuin is alleszins mogelijk.

Justina Abelina is echter niet vergeten. Niet alleen zijn een boek en een historische talkshow aan haar gewijd maar ook een toneelstuk. In 1962 werd ‘De Ondergang’ opgevoerd door de net daarvoor opgerichte Stichting Openluchtspelen Roderwolde. In het stuk worden de namen en feiten wat door elkaar gehusseld, zo heet Justina Abelina in het stuk Agnes, maar haar levenseinde staat centraal. Het stuk, geschreven door de Roderwolder boer Floris Aukema, was een groot succes. Zozeer zelfs dat het in 1970 nog een keer werd gespeeld, wel met enkele kleine tekstaanpassingen. Het stuk heette toen ‘Agnes’. Echter, de doodsoorzaak in het stuk van Aukema heeft met de werkelijke gang van zaken niet veel van doen.

Het drama van Justina Abelina
is een uitgave van Uitgeverij Passage

Deze website is gemaakt door iNFORMule